Konunun nasıl sunulduğu karar ve yargılarımızı değiştirir mi?

Kahneman ve Tversky, fayda maliyet analizlerinde ve finansal kararlarda rasyonel olmadığımızı, düşünsel yanılgılarla karar verdiğimizi prospect theory ile ortaya koymuştu.

Thaler ve Sunstein ise, sunum ve çerçeveleme ile düşünsel yanılgıları aktive ederek, insanların kararlarının şekillendirilebileceğini nudge-dürtme kavramında ele almıştı.

Hazırlama ve çerçeveleme finansal kararlar dışında çalışır mı peki?

Daha önce "Priming Effect" ve "Framing Effect" konusunda bir paylaşım yapmıştım.

https://www.etikedanismanlik.com/index.php/makaleler/item/162-priming-framing-effect

Çerçeveleme etkisinin özel bir türü var. "Ahlak/Değer Çerçevelemesi" (Moral Framing).

Bu çerçeveleme düşünsel yanılgılardan (cognitive biases) faydalanmıyor.

Bunun arka planında güdümlü akıl yürütme (motivated reasoning) var.

Bir konu hakkında karara veya yargıya varırken, kimliğimiz ve ait olduğumuz grup devreye giriyor.

Rasyonel bir analiz süreci devreye almak yerine, kimliğimiz ve değerlerimiz üzerinden bir karşılaştırma yapmayı tercih ediyoruz.

Özellikle ahlaki değerler bu süreçte oldukça güçlü bir etkiye sahip.

Örneğin, suyun tasarruflu kullanılmasının teknik gerekçelerini ortaya koyduğunuz bir kamu spotu hiçbir etki yaratmıyor.

Ancak, "Su meselesi memleket meselesi!" mesajı içeren kamu spotu ile sağ seçmeni etki altına alabiliyorsun.

Ya da, "Suyu bilinçli kullan doğayı koru" mesajlı kamu spotu ile sol seçmeni ikna edebiliyorsun.

Moral framing, ahlaki değerler üzerinden sunumu çerçeveleyerek kararı ve yargıyı değiştirmeye yönelik bir kavram.

Hem kurumsal hayatta hem politik arenada ülkemizde bolca ve kurnazca kullanılan bir yöntem.